Cứu lấy sông Mekong: hiện hoặc không bao giờ!

Một khúc sông Mekong (đoạn giữa Lào và Thái Lan) - Nguồn ảnh: Wikimedia.Org Déjà vu (tạm dịch "ký ức ảo giác") chuẩn xác là ngữ mà Tổ chức Sông ngòi Quốc tế (International Rivers, hội sở tại Mỹ) dùng để bộc lộ mối nguy hiểm quá lớn đối với dòng Mekong, khi Lào vẫn cố tình xây dựng đập Don Sahong. Trong thông cáo phát đi ngày 18.6.2014, International Rivers xác nhận công trình xây dựng gây bàn cãi - đập Don Sahong ở miền Nam Lào đang tiếp kiến, bất chấp sự phản đối từ chính phủ các nước hàng xóm và các yêu cầu tư vấn. "Việc đơn phương tiếp kiến xây dựng đập Don Sahong sẽ gây ra rủi ro vượt ra ngoài biên giới của Lào, ảnh hưởng đến sinh kế và an ninh lương thực khu vực trải dài theo dòng Mekong" - bà Pianporn Deetes, điều phối viên tại Thái Lan của International Rivers cho biết. Việt Nam, Campuchia và Thái Lan đã tuyên bố rõ ràng rằng: dự án xây đập Don Sahong phải sang sự kiểm định tư vấn, theo yêu cầu của hiệp nghị http://www.Moigioibatdongsan.Org/showthread.Php?t=82291&p=84673#post84673 Mekong năm 1995, trước khi thực hiện. Yêu cầu đó đã được nhắc lại trong một cuộc họp đặc biệt của Ủy ban sông Mekong (MRC) hồi tháng 1.2014. Tại hội nghị thượng đỉnh Mekong lần thứ hai ở TP.HCM tháng 4.2014, Việt Nam và Campuchia một lần nữa kêu gọi Lào ngừng xây dựng các đập trên dòng chính sông Mekong trong khoảng 10 năm, cho đến khi nghiên cứu của Hội đồng Ủy hội sông Mekong hoàn thành. Tuy nhiên, Lào chẳng thèm bận tâm đến những lời yêu cầu đó. Công nhân đang xây cầu nối đất liền ra đảo Don Sadam, địa điểm xây đập Don Sahong - Ảnh: www.Internationalrivers.Org Theo International Rivers, đầu tháng 6, các công nhân đã bắt đầu xây một cây cầu nối đất liền ra đảo Don Sadam, địa điểm dự định xây đập. Tháng 11.2013, dân làng xung quanh đó đã được thông tin tái định cư để nhường chỗ cho con đập nhưng nay vẫn chưa rõ họ sẽ đi đâu. Trong khi đó, hoạt động đánh bắt cá tại đây đã bị cấm để công ty Malaysia - Mega First tiến hành công việc. Không có bất cứ sự bồi thường hoặc giải pháp hồi phục sinh kế nào cho các gia đình lâu nay phụ thuộc vào dòng sông, giờ họ không thể làm gì để kiếm sống. Những người phản đối các hành động "bức tử sông Mekong" đã từng gửi một bức thư lên chính phủ các nước liên can (được viết theo nhiều thứ tiếng) nhằm kêu gọi đình chỉ tức tốc việc xây đập Don Sahong và Xayaburi, đồng thời đề nghị Thái Lan hủy bỏ hiệp đồng mua bán điện của đập Xayaburi. Nội dung bức thư khẳng định Xayaburi tạo thành mối đe dọa xuyên biên thuỳ đối với an ninh lương thực, sự phát triển bền vững và cộng tác khu vực trong vùng hạ lưu sông Mekong. Và rằng Xayaburi đã không hoàn thành quá trình tham mưu theo Hiệp định Mekong năm 1995. Vào ngày 24.6 tới, Tòa http://www.Vusta.Org.Vn/tin-tuc-xa-hoi-130/gia-xang-lai-tang-them-330-dong-moi-lit-136463/ án hành chính vô thượng Thái Lan sẽ ban hành lệnh cho biết chấp nhận hoặc không ưng vụ kiện chống lại 5 cơ quan chính phủ, bao gồm cả nhà máy phát điện của Thái Lan EGAT - đã đồng ý mua 95% điện từ đập Xayaburi. Đơn kiện được 37 người dân từ các tỉnh miền Bắc và Đông Bắc Thái Lan nộp vào tháng 8.2012, họ là những người bị ảnh hưởng trực tiếp bởi đập Xayaburi. Người dân Thái Lan phản đối việc xây đập Xayaburi - Ảnh: www.Internationalrivers.Org Trước khi cuộc họp lần thứ 20 của Hội đồng Ủy ban sông Mekong diễn ra tại Bangkok, Thái Lan ngày 26.6 tới, những lời kêu gọi phải hành động ngay lập tức để ngăn chặn việc xây dựng 2 con đập trên càng được lan truyền mạnh mẽ hơn. Bởi thảo luận về việc đưa dự án đập Don Sahong vào nghiên cứu, tham mưu trước khi xây dựng sẽ được đưa vào chương trình nghị sự của cuộc họp. "Lào phải hiểu và bằng lòng Mekong là con sông chung, con sông san sẻ. Các quyết định tác động đến dòng sông phải được thực hiện dựa trên sự thỏa thuận giữa các nước hạ lưu sông Mekong, mục đích là bảo vệ mai sau của nguồn tài nguyên không thể thay thế này", bà Pianporn Deetes, điều phối viên tại Thái Lan của International Rivers, kết luận. Nhưng nếu cả 4 quốc gia không thể đạt được thỏa thuận dừng xây đập Don Sahong trong khi tình hình đập Xayaburi chưa giải quyết thấu suốt, rủi ro tất nhiên sẽ rất khôn lường. Nó giống như một cơn ác mộng đã được báo trước và nay sắp thành hiện thực. Anh Thư Trần